Cor Ardesch bij de enorme houten luchtkamers met hun vele zwakke plekken.
Cor Ardesch bij de enorme houten luchtkamers met hun vele zwakke plekken.

Benefietconcert voor restauratie van 'longen' orgel Grote Kerk

Dordrecht - De longen van het Kam-orgel in de Grote Kerk in Dordrecht zijn 'op'. Gelukkig is de redding nabij. Na het orgel- en toeristenseizoen van dit jaar begint de restauratie van de vijf 'balgen' die de 3000 pijpen van lucht voorzien. Op vrijdag 18 oktober is er een benefietconcert om geld in te zamelen.

Vroeger was het mensenwerk, het naar binnen pompen van lucht in de vijf voorraadkamers. "Hier stonden de balgentreders op de pedalen", wijst stadsorganist Cor Ardesch aan in de voorruimte van het orgel. "Dat was zwaar werk." Kort na de elektrificatie van begin 20e eeuw verloste een elektromotor deze arme drommels van hun noeste arbeid. Diezelfde motor doet nog altijd dienst.

De balgen daarentegen zijn aan het eind van hun Latijn. Ardesch: "Ze behoren luchtdicht te zijn. Maar voel hier eens, hier tocht het, en hier ook. En hier hoor je het sissen, daar ook." Er moet snel iets gebeuren, benadrukt hij, hurkend op een krap bemeten plankier in het binnenste van het reuzeninstrument. "Als een van de balgen zou openscheuren, is het voorlopig helemaal gedaan met het orgelspel."

De balgen zijn opblaasbare kasten. De wanden ervan bestaan uit latten die als een trekharmonica ten opzichte van elkaar kunnen bewegen, de zogeheten 'vouwen'. De vijf balgen sturen lucht naar het hoofdwerk, het bovenwerk, het rugwerk en het pedaal van het orgel. Eentje is er reserve. Bij het volpompen rijzen de flexibele balgen op als een brood in de oven. Er bovenop liggen platte, uitgebalanceerde stenen die de luchtkamers weer gelijkmatig leegdrukken. Dan kan Ardesch of een andere organist van dienst de registers opentrekken.

De bejaarde longen stammen uit de bouwtijd van het orgel, 1859. Maar ze zijn als enige nog niet gerestaureerd. Het pijpwerk en het mechaniek werden een decennium geleden onder handen genomen, door dezelfde orgelmakerij die komende winter aan de balgen begint, de firma Reil. Ardesch laat zien waar hij door de jaren heen zelfs steeds de scheurtjes en zwakke plekken heeft hersteld op ambachtelijke wijze, met schapenleer.

"Steeds grotere stukken schapenleer moeten nu alle druk opvangen. Met name de hoeken zijn zwak. Bij de restauratie gaan de vouwen naar de werkplaats en wordt aan de binnenkant ook nog linnen gespannen. Dan worden ze sterker dan ze ooit geweest zijn." De restauratie verloopt in fasen, de slechtste balg gaat als eerste. Drie achtereenvolgende winters, als er toch weinig wordt gespeeld, zal het orgel niet in gebruik zijn.

Verzoeknummer

Het herstel van de balgen kost 105.000 euro. De kerkelijke gemeente betaalt het leeuwendeel. Het publiek kan helpen: op 18 oktober is er een benefietconcert, de entree is 15 euro, aanvang 20.00 uur. André Keijzer, Johan den Hoedt en Cor Ardesch spelen.

Een verzoeknummer indienen kan vóór 31 augustus op:

www.grotekerk-dordrecht.nl/werkgroep-muziek

Meer berichten