Foto: Ferry Visser

Wie, wat, Waar(nemer) van Dordrecht

Het is 18 september 2019 en heel vroeg in de morgen. Het is zelfs koud om 6:49 uur als ik mij - zoals afgesproken - een half uur van te voren meld bij het Energiehuis. Het Kunstmin - lees Dordrecht - heeft voor Nederland een primeur. Een jaar lang een dagelijkse voorstelling (2 x één uur) bij zonsopgang en zonsondergang.

Door Ferry Visser

Dordrecht - Het kunstproject 'De Waarnemer van Dordrecht' loopt vanaf 1 mei 2019 tot en met 30 april 2020 en is afkomstig van de Australisch-Belgische choreografe Joanne Leighton. Het project maakt deel uit van de Dordtse viering van de Ode aan de Synode. 400 Jaar geleden was onze stad een half jaar lang het centrum van Europa. Vele bezoekers kwamen destijds naar de Kloveniersdoelen waar ook een achtkantige toren stond met een draaibare overdekte ruimte met een bankje. Zat je op dat bankje dan kreeg je een geweldig panorama van Dordrecht en de naaste omgeving voorgeschoteld. Het spreekt vanzelf dat dit 'schouwspel' uniek was voor die tijd. In 400 jaar tijd zijn vele dingen veranderd. Zou het, anno 2019, nog steeds een spektakel zijn?

De artiesten
In totaal zullen 732 personen op een hoog podium gaan staan. Niet in Schouwburg Kunstmin zelf, maar op het dak van het Energiehuis. "Het venster van de stad' is speciaal voor Dordrecht ontworpen door Tovo + Jamil. Leerlingen van het Da Vinci College hebben de opvallende dakopbouw gemaakt.
Maar ….. je wordt natuurlijk niet zomaar een artiest. Er gaat een workshop aan vooraf.


Workshop
De workshop bestond uit twee delen. Je moest je laten fotograferen en wat zaken ondertekenen. Sommige voorwaarden had ik niet meteen verwacht. Je mocht geen horloge, telefoon of camera meenemen. Toch snap ik het wel! Zonder deze spullen kun je meer genieten van de rust en ruimte en de waarneming beter beleven.

Het tweede deel begon met een kennismakingsronde. We werden door de begeleiding in een kring gezet en moesten vervolgens vertellen wie we waren en waarom we mee wilden doen. Ik moet eerlijk zeggen dat ik dit deel van de workshop het allermooist vond. Bijna iedereen had een heel mooi persoonlijk verhaal. Het kwam er min of meer op neer dat men van plan was om in dat uur ook aan andere zaken - die het leven waard zijn - zullen overdenken of gedenken. Niemand zei dat hij of zij het alleen grappig vond. Daarna kregen we en een aantal praktische tips over hoe je in je uppie in een vrij kleine ruimte je letterlijk en figuurlijk staande moest houden.
Tot slot werd verteld dat we na ons 'uurtje op het dak' onze belevenis op papier mochten zetten.

Het publiek
Mocht je af en toe tegen zonsopkomst of zonsondergang over de Noordendijk rijden dan is het best aannemelijk dat je alleen maar voor je uitkijkt. De meeste Dordtenaren hebben heus wel over het project gelezen, maar zullen echt niet iedere dag denken: "Goh, wie staat daar nu in dat 'vreemde venster op het dak."

Als een dief
Ik rij vanuit Stadspolders richting Noordendijk waar ik twee dingen nu al waarneem. Rechts Plan Tij waar vrijwel geen huiskamer is verlicht. Het staat in contrast met de 'overkant' van de flats in Reeland. De mensen die daar wonen zijn de echte vroege vogels.
Bij het Energiehuis staat al iemand op me te wachten. Tenminste ….. dat dacht ik. We stelden ons voor en vreemd genoeg wenste zij me ook een fijne dag! Daarna verliet ze het terrein met de mededeling dat ze nu ergens in de wijk ging schoonmaken!?!?
Even later arriveerde verrassend genoeg mijn oud-Roparun collega Evelien, die mij als vrijwilligster zou begeleiden. Na de koffie gingen we buitenom via een houten trap naar de plek waar ik een uur mocht gaan waarnemen. Evelien daalde weer af om vanuit haar mooie zolderplek ook het één en ander gade te slaan.

Eenmaal boven op het dak liet ik ook mijn fantasie de vrije loop. Wie van de 732 deelnemers zou net als ik aan het debuutnummer "Kom van dat dak af "'(1960) van Peter (Koelewijn) met zijn Rockets denken? Ik zie het voor me, Hij, (Peter) schreeuwt/zingt vanaf de Noordendijk keihard om 7:19 uur de eerste woorden van het lied naar boven. "Hé! Hé! Kom van dat dak af!" Echt grappig dat de b-kant van de single "Een hele stad is gek en dol" heet. Want zeg nu eerlijk: 'wie verzint nu zoiets?'
In Dordrecht is blijkbaar niets te gek en alles te dol en daarom past dit project ook bij 400 jaar Synode en volgend jaar 800 jaar Dordrecht. Er zullen heus nog wel meer te gekke dingen gaan gebeuren.


Inspectie
Het 'observatorium' is lang en smal (ongeveer 7 bij 1 ½ meter) en gelukkig heb je een dak boven je hoofd. Ik besluit eerst mijn droom te checken. Nee, toch bedrog. In geen velden of wegen maar iets waar te nemen wat op Peter Koelewijn lijkt. Dan maar iets anders waarnemen op de Noordendijk die beneden mij ligt. Het is duidelijk dat de binnenstad nog in de 'rust-mode' ligt of zit.
Het is redelijk bewolkt, maar er zitten gelukkig wat gaten in de lucht. Voordat de zon op komt heb ik nog tijd om mijn werkomgeving verder te inspecteren. De leerlingen hebben gelukkig niet bezuinigd op de materialen. Wat dat betreft hoef ik me geen zorgen te maken. Voor de koude wintermaanden geen kapstok met dikke truien en sjaals, maar een radiator.
Verrassend genoeg zie ik dat aan de buitenkant van beide vensters een soort balkon was gebouwd. Geen echt balkon, maar in mijn fantasie zie ik nu een soort vloer van glas. Wat ben ik blij dat het raam goed is afgekit!

Daar istie dan
Hoe laat het inmiddels is weet ik niet, maar in het oosten en net boven een wolkenband, wordt het licht. Als muziekliefhebber komt er een nieuw nummer in mijn hoofd voorbij. Precies 50 jaar geleden bezong Beatle George Harrison de opkomst van de zon op het album Abbey Road. Ik begin te tellen en na 80 seconden heb ik schele ogen en volgens mij een hele zon in beeld.
Nu snap ik ook waarom 'De wijzen uit het oosten' kwamen. 'Met de zon mee' zie je namelijk veel meer! Alle gebouwen vanuit het venster zijn voor mij vaal grijs en heel somber geworden. Zelfs Villa Augustus doet me denken aan Dublin. De Ierse stad die bekend staat om de oude gebouwen, maar qua kleur zo triest zijn.
Ik loop meteen naar de andere kant en zie dat Dordrecht letterlijk en figuurlijk in beweging is. Het zijn niet alleen de mensen die naar hun werkplek gaan. Het zijn ook de gebouwen die me aanspreken. Er is zoveel variëteit. Dat zie je van bovenaf veel beter!

Panorama Dordrecht
Jammer dat ik geen panoramafoto mocht maken. 'De westkant' heeft zoveel te bieden! De meest opvallende zaken zijn van links naar rechts: het Merwesteynpark, het Tomadohuis, het ING-gebouw, de Zwijndrechtse spoorbrug, de Waalsekerk, de Grote Kerk, de Bonifatiuskerk (de plek waar vroeger het oude Bibelot huisde), het Kraaiennest in Zwijndrecht, de molen Kijck-over-den-dijck en het Groothoofdspoort.
Een enorm contrast met het beeld dat ik aan de oostkant heb. De meest opvallende zaken zijn daar: de bioscoop Kinepolis, Villa Augustus en helemaal rechts de lichtmasten van de plaatselijke FC.
Een gemeen stemmetje van binnen zegt me: "Dordrecht is verblindend, vooral tegen zon in".

Brave fietsers
Nee, ik heb geen emotioneel gevoel in mijn observatorium. Ik bekijk de wereld blijkbaar toch anders. Als er één ding is wat me opvalt en moet vertellen, is toch wel dat er in Dordrecht hele brave fietsers rondrijden. Zelfs op dit uur van de dag heb ik geen enkele fietser gezien die met zijn mobieltje in de hand reed.
"Times flies" en ineens staat Evelien bovenaan de trap en doet de schuifdeur open. Mijn werk als waarnemer zit er op, maar er wacht nog wel een soort logboek. Alle 'artiesten' dienen iets in het boek te schrijven. Ook ik ontkom er niet aan. Sommigen schreven twee bladzijden vol, anderen hadden minder te vertellen. Natuurlijk schrijf ik het één en ander op, maar ik kon het niet laten om af te sluiten met een gemis. Wat miste ik mijn zonnebril! Heb nog lasogen!

Ik zou het zo weer doen!
Dit project vraagt eigenlijk om een vervolg. Misschien op een nog hoger niveau, namelijk lekker rondlopen op de Grote Kerk. Ik begreep dat er voor sommige dagen nog vacatures zijn. Ik zou zeggen: "Geef je op via de website van Schouwburg Kunstmin". Het is beslist de moeite waard om 'artiest' te zijn.


Meer berichten